(November 3, 2009,   -Martes - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host -Lenyrose Bajar Sunio)

Host/Lenyrose: “Na-experience mo na bang ikaw ang presiding officer o tagapangasiwa ng isang pulong o meeting? Kumusta naman? Ikaw kaibigan na nakikinig,  kontento ka ba sa pagsasagawa ng inyong presidente sa inyong mga meeting? Matagumpay o palpak man ang inyong meeting pwede mong dagdagan ang inyong nalalaman, just listen to us..dahil  ipapaliwang sa atin ni Kaka Ali mga ilang gabay sa epektibong pagpupulong ”.

(PLAY INTRO)

Kaka Alih:  “Yes my friend tulad ng naunang katanungan ni Lenyrose na  “Na-experience mo na bang ikaw ang presiding officer o tagapangasiwa ng isang pulong o meeting? Kumusta naman? Ikaw kaibigan na nakikinig,  kontento ka ba sa pagsasagawa ng inyong presidente sa inyong mga meeting? Matagumpay o palpak man ang inyong meeting pwede mong dagdagan ang inyong nalalaman, just listen to us..dahil heto may sinaliksik akong pag-uusapan natin, mga gabay sa epektibong pagpupulong.

Alam ko bibihira sa atin ang hindi nakadalo sa meeting.. pero napansin ninyo tila palaging hindi tayo kuntento sa mga meeting.. minsan matagal at maliit na bagay lamang naman ang pinag-usapan.. bakit? Kasi magulo Kaka..

(LAUGHING)

PAG-OORGANISA NG PUL0NG (ORGANIZING THE MEETING)

Ang pag-oorganisa ng pulong ay mahalaga upang ito ay maging epektibo at mabisa. Ang apat (4) na elemento ng isang organisadong pulong .

1. PAGPAPLANO (PLANNING)

Mga  tanong na dapat masagot kapag nagpaplano ng isang pulong:

    * Ano ba ang dapat makuha o maaabot ng grupo pagkatapos ng pulong?

    * Ano ang magiging epekto sa grupo kapag hindi nagpulong?

Kung kinakailangang magpulong, linawin ang layunin ng pulong: ito ba ay pagbibigay lamang ng impormasyon? May mga kailangan bang pagpasyahan? Mahalaga ito upang malinaw kung sino ang dapat na iimbitahan sa pulong.

1. MAGKAROON NG MALINAW NA LAYUNIN, KONG BAKIT DAPAT MAY PAGPUPULONG:

    * Pagpaplano para sa organisasyon  (Planning)

    * Pagbibigay impormasyon (may mga dapat ipaalam sa mga kasapi)

    * Konsultasyon (may dapat isangguni na hindi kayang sagutin ng ilang membro lamang)

    * Paglutas ng problema (may suliranin na dapat magkaisa ang lahat)

    * Pagtatasa (evaluation, sa mga nakaraang gawain o proyekto)

2. PAGHAHANDA (ARRANGING)

Sa imbitasyon (by letter, text o verbal), kailangang sabihan ang mga taong dapat dumalo sa pulong: kung kalian (petsa at oras), saan (lugar ng pulong), at ano ang agenda (mga bagay na pag-uusapan) na tatalakayin. Ang paghahanda ay nakadepende rin sa mga particular na tungkulin ng mga tao sa pulong.

    * Chairman/President  (presiding officer)– kailangang alam nya ang agenda, kung paano patatakbuhin ang pulong, at alam kung paano hahawakan ang mga mahihirap at kontrobersyal na mga isyu.

    * Secretary (Kalihim)– kailangan niyang ihanda ang katitikan (minutes of the meeting) o talaan noong nakaraang pulong at iba pang mga ulat at kasulatan ng organisasyon.

    * Mga kasapi sa pulong (members)– kailangang pag-aralan nila ang agenda o mga bagay na pag-uusapan para aktibo ang kanilang pakikilahok.

SA IMBITASYON DAPAT IPAALAM AT ISULAT ANG MGA PAG-UUSAPAN/TATALAKAYIN

(Agenda of the Meeting)

·   Pagbubukas ng pulong (date, day, time, and place of meeting)

·    Pagbasa at pagsang-ayon sa katitikan ng nakaraang pulong(reading the minutes of the previous meeting)

·   Pagtatalakay ng ibang paksa na may kinalaman na nakaraang pulong.(pending matters)

·   Pinakamahalagang pag-uusapan (business  of the day)

·   Ibang paksa (other matters)

·   Pagtatapos ng pulong (adjournment)

MAGHANDA SA PULONG

·   Ihanda ang lugal, (mesa. Upuan, pagkain kong kinakailangan, palikuran, kasiguruhan o security at iba pa)

·  ang mga gagamitin (pisara o blackboard, chalk or pentel pen at iba pa)

· pag-aralan (research) ang mga topic na tatalakayin, kong kinakailangan magtalataga (assign) ng taong mas higit na nakakaalam sa usapin.

3. PAGPOPROSESO (PROCESSING)

Ang pulong ay dapat mayroong mga “rules, procedures o standing orders” kung paano ito patatakbuhin. Sa pangkalahatan, pareho naman ang mga prinsipyo ng mga patakarang (rules) ginagamit ng union, nagkakaiba lang sa mga detalye.

Ang ilang mahahalagang patakaran (rules) ng pulong at ang tungkol sa mga dumalo (attendance) at pagsasagawa ng desisyon.

    * Quorum – ito ang bilang ng mga kasapi ng kasama sa pulong na dapat dumalo para maging opisyal ang pulong. Madalas ito ay 50% + 1 ng bilang ng mga inaasahang dadalo sa pulong.

    * Consensus – isang proseso ng pagdedesisyon ng kung saan kinukuha ang nagkakaisang desisyon ng lahat ng mga kasapi sa pulong.

    * Simpleng mayorya – isang proseso ng pagdedesisyon ng kung saan kinakailangan ang 50% + 1 (simple majority) ng pagsang-ayon o hindi pagsang-ayon ng mga nakadalo sa isang opisyal na pulong.

    * 2/3 majority – isang proseso ng pagdedesisyon na kung saan kinakailangan ang 2/3 o 66% ng pagsang-ayon o hindi pagsang-ayon ng mga dumalo sa isang opisyal na pulong.

MAGSIMULA AT MAGTAPOS SA TAKDANG ORAS

    * Simulan ang pagpupulong sa itinakdang panahon o oras.

    * Sikaping matapos ang pagpupulong sa itinakdang oras, alalahanin, ang ibang kasapi ay may iba pang nakatatakdang gagawin.

4. PAGTATALA (RECORDING)

          Ang tala ng pulong ay tinatawag na katitikan (minutes) ito ay mahalaga dahil ito ang opisyal na record ng mga desisyon at pinag-uusapan sa pulong. Maaari itong balikan ng organisasyon kung may kinakailangang linawin sa mga nakaraang pag-uusap. Dapat hindi lang ang Kalihim ang magtatala, ang mga kasapi dapat nagtatala rin sila ng hindi nila makalimutan ang pinag-usapan.

MAY MGA MAHAHALAGANG PAPEL SA PULONG

   1. Pinuno (Chairperson) – tinatawag ding “facilitator” tagpatnubay, o “meeting leader”. Sinisiguro niya na maayos ang takbo ng pag-uusap at pagdedesisyon. Ang chairperson ay parang pulis-trapiko na siyang nagpapaandar o nagpapahinto ng usapan sa pulong:

·         MGA PATRIKULAR NA GAWAIIN NG CHAIRPERSON

1)     Nangunguna at nag-aambag sa usapan.

2)     Kumukuha ng impormasyon at paglilinaw tungkol sa mga bagay na pinag-uusapan.

3)     Nagbibigay ng karagdagang impormasyon, naglilinaw at nagpapatawa sa mga usapan.

4)     Nag-aayos ng sistema ng pulong.

5)     Namamagitan sa mga alitan o hindi pagkakaunawaan ng mga kasama sa pulong.

   2. Secretary – tinatawag ding recorder, minutes-taker, o tagatala. Responsibilidad niya ang sistematikong pagtatala ng mga nagpag-uusapan at desisyon sa pulong. Tungkulin niya na ipaalala kung ano ang dapat pag-uusapan upang hindi mawala sa direksyon ang grupo at upang maging tuloy-tuloy ang pag-uusap.

   3. Mga kasapi sa Pulong (Members of the Meeting) – sila ang mga aktibong miyembro o kalahok sa pulong. Responsibilidad nila na ipaalala sa Chairperson at Secretary ang kanilang mga gawain. Maaari ding silang magbigay ng mga mungkahi o panukala sa pamamaraan ng pulong. Sila ang nagbabahagi, nagpapaliwanag, nagtatanong, makatuwirang pumumuna at gumagawa ng desisyon.

MGA DAPAT IWASAN SA PULONG

1.     Malabong layunin sa pulong – dapat  malinaw ang layunin sa pulong, ang may iba’t ibang paksa ang pinag-uusapan at walang direksyon ang pulong ay nakawawalang gana sa mga kasapi.

2.     Bara-bara na pulong – walang sistema ang pulong. Ang lahat ay gustong magsalita kaya nagkakagulo, kaya dapat ang “house rules”.

3.     Pagtalakay sa napakaraming bagay – hindi na nagiging epektibo ang pulong dahil sa dami ng agenda at pinag-uusapan. Pagod na ang isip ng nagpupulong.

4.     Pag-atake sa indibidwal – may mga kasama sa pulong na mahilig umatake o pumuna sa pagkatao ng isang indibidwal. Nagiging personal ang talakayan, kaya’t daihil dito nagkakasamaan ng loob ang mga tao sa pulong.

5.     Pag-iwas sa problema – posible sa isang pulong ay hindi ilabas ng mga kasama ang problema ng organisayon. Sa halip, ang binabangit nila ay iba’t iba at walang kabuluhang bagay para maiwasan ang tunay na problema.

6.     Kawalan ng pagtitiwala sa isa’t isa – walang ibubunga ang mga pulong na walang pagtitiwala at pagbubukas sa isa’t isa, dito kinakailangan ang “Iklas” manalig ka sa Allah, palaging alalahanin ang kasabihan: “may Makita kang isda sa dagat na wala sa ilog, at may Makita ka na isda na wala naman sa dagat”.

7.     Masamang kapaligiran ng pulong – masyadong maingay o magulo ang lugar ng pinagpupulungan kaya hindi magkarinigan. Minsan naman ay napakainit ng lugar o maraming istorbo gaya ng mga usyoso na nanonood, nakikinig o nakikisali, magkakalayo ang mga kinanalagyan ng mga kasamahan, dapat ang pinuno ay nakikita at naririnig ang lahat.

8.     Hindi tamang oras ng pagpupulong – ang miting ay hindi dapat natatapat sa alanganing oras – tulad halimbawa ng tanghaling tapat, sobrang gabi o sa oras ng trabaho ng mga manggagawa.

Iwasan o dapat hindi makadalo ang MGA KASAMANG NAKAKAGULO SA PULONG, sino sila? Kilalanin….

   1. Mr Huli- papaano hindi tawaging Huli eh Parating Huli – nahihinto ang takbo ng pag-uusap dahil kailangang ipaliwanag at ulitin sa nahuling dumating kung anong nangyari o napag-usapan. (LAUGHING)

   2. Mr Umali- si Maagang Umaalis – umaalis kaagad kahit hindi pa tapos ang pulong. Kadalasan ay hindi siya nakakasama sa pagdedesisyon sa huling bahagi ng pulong at siya pa minsan ang reklamador. (LAUGHING)

   3. Mr Sira-Sirang Plaka – paulit-ulit ang sinasabi dahil maaaring hindi nakikinig o talagang may kakulitan lang o gumawa ng sariling “papel” o gustong palaging “bida”. Dahil dito, nauubos ang oras ng pulong.  

   4. Mrs Duda- Parating Nagdududa – anumang tinatalakay  sa pulong ay pinagdududahan o pinagsususpetsahan. Ang tingin niya ay laging masama o negatibong balak ang grupo o ang ilang mga kasama. Walang tiwala sa kakayahan ng kasamahan.  

   5. Mr Iling-Laging Umiiling-iling – parang laging hindi tanggap ang sinasabi ng mga kasama sa grupo, na sa tuwing sasabihin ang kasamahan ay pailing-iling na walang namang sinasabi.

   6. Miss Gana-Walang Gana – bagamat pisikal na nasa pulong, ang kanyang isip ay nasa ibang lugar at may ibang ginagawa nagbabasa, nagdro-drowing, hikab ng hikab, natutulog, at iba pa, habang nagpupulong.

   7. Mr Whisper-Bulungero – nakakainis at nakakailang dahil kahit nagsasalita ang mga kasama sa grupo, bulong siya ng bulong (pangiti-ngiti pa kung minsan) sa kanyang katabi. Para bang may intrigang sinasabi sa katabi niya.

   8. Mr Apeng Daldal-Daldalero – halos sa buong pulong, siya at siya na lamang ang nagsasalita. Kadalasan din siya ang may pinakamalakas na boses, at madalas ay “out of topic.”

   9. Miss Tsismosa – nagdadala na kung anu-anong balita, tsismis at intriga na walang katuturan sa pulong. Dahil dito, nauubos ang oras ng pulong sa kanyang mga kuwento.

  10. Mr Henyo-Masyadong Marunong – ayaw magpatalo kahit kanino. Ayaw din niyang makinig sa mungkahi ng iba dahil akala niya siya ang palaging tama.

  11. Mr Pal-Paalis alis – habang nagpupulong, paalis-alis (pupunta ng comfort room, tatawag sa telepono o cellpon, makikipagkwentuhan sa iba, at kong ano-ano pa ang pinag-aabalahan) pero pagbalik ang daming tanong.

  12. Mr Tang-Tagasunod  - taga-tango at nakikisanay sa lahat ng nangyayari sa pulong at walang sariling opinion, kundi sama-sama lang sa mas maraming kasama.

Lenyrose: “Mr Chairman I moved for the adjournment of the Meeting..”

Host/Lenyrose: “Nakapunta ka na ba sa isang Kanduli ng ating mga kapatid na Iranun, T’duray, Maguindanawon at Meranaw? Kong negative o positive ka, samahan natin si Kaka Ali dahil .. magkakanduli?. (LAUGHING).. hindi .. ipapaliwang sa atin ang Kanduli sa ating segment na nakaka ”

(PLAY INTRO)

Kaka Alih:  Kanduli (Maguindanawon at T’duray) o Kanduri (Iranun at Meranaw)   ay pasasalamat (thanksgiving) sa Poong Lumikha (Diyos).

Ang Kanduli ay bahagi ng kultura ng mga Bangsamoro (Iranun, T’duray, Maguindanawon at Meranaw).

Madalas na kasabay ng kanduli ay pagana o kapagana (feast), halos pareho ang dalawang adat-betad (custom and tradition) ng mga Bangsamoro. Parehong   pagpapakain sa mga panauhin ang tanging kaibhan lamang ay Niyat (layunin).

Ang kanduli ay maaring ginagawa dahil may hinihiling sa Poong Lumikha o nagpapasalamat sa mga biyayang nakamtan.

Ang Pagana (feast) naman ay pagpapakain sa mga inaanyayahang mga panauhin bilang bahagi ng pagsasaya dahil sa mga nakamtan na tagumpay. Ang madalas ang pagana ay kanduli na ring matatawag.  Kung minsan kapag may pagana ay nagkakanduli na rin.  

Ang mga pagkain ay inilalagay sa talam o bandihaw (big food tray, talam made of brass and bandihaw made of tin). Nasa gitna ang kanin na nakalagay sa plato, at napapalibutan  ng pitong platito kong saan nakalagay ang pitong klaseng ulam. Tinatakpan ang talam ng tudong (food cover) na gawa sa dahon ng anahaw, niyog o nipa.

Ang madalas (ang paborito) na nakalagay na manga ulam ay manok, sinina (lutong karneng kambing o baka) pansit, bihon, itlog, monggo,  at iba pang masasarap na lutong Bangsamoro.

Sa ganitong mga okasyon, asahan mong may ihahain na minatamis na lutong Bangsamoro tulad ng dudol, tinadtag, amik, kumukunsi, tipas, balubed at iba pa.

“Na, mahirap maging Muslim”. Bakit? ang tanong ko agad sa isang nagkukuwentong kaibigan na Kristiyano , na wala pang gaanong kaalaman sa kultura, kaugalian at pananampalataya ng mga kapatid na Bangsamoro. Pakinggan natin ang karugtong ng kuwento ng ating Kapatid na Kristiyano.

“Inimbita kami sa isang Kanduli, naku ang sarap ng mga luto at ang gaganda ng mga pandala (decoration)  ng kanilang bahay, pati ang lalagyan ng pagkain ay may decocation, na nakapatog sa sahig na nilagyan ng ikam (floor mat) na may magaganda din desinyo. Habang kami ay kumakain ay may nag-iikot at bawat isa sa bisita ay binigyan ng pera at tawag dito ay sadka (charity) at ng umuwi na kami may nakabalot pa na minatamis na pagkain. Kaya nasabi ko sa aking sarili, di ko kayang mag-Muslim, pinakain  na kami, binayaran pa kami  pa at binigyan pa kami ng  baun.”  (LAUGHING)

Ang pag-aakala ng iba ay ang kanduli ay isang rituwal na bahagi ng katuruan ng Islam. Kung papaano ginagawa ng mga Bangsamoro ang kanduli noon at ngayon ito ay nabibilang sa kanilang  kultura at kaugalian, hindi sa Islam. Kung sakali mang may bahagi ng pananampalataya ng Islam ay maliit na bahagi lamang.

Dapat nating malaman Kapatid, na hindi lahat ng kultura at kaugalian o ginagawa ng mga Bangsamoro Muslim ay katuruan ng Islam. Tama na ang sinasabi nila na ang kultura at kaugalian ng mga Bangsamoro ay hinalaw o hinango sa katuruan ng Islam, ngunit hindi nangangahulugan na ito ay bahagi ng Islam.

Ang Banal na Aklat, ang Quran ang unang batayan ng katuruan ng Islam ay nagsabi na ang pagdagdag  at paglalabis sa Gawain o katuruan ng Islam ay tinaatawag na Bid’ah (innovation). at ang lahat ng bid’ah ay pagkaligaw.

"O sangkatauhan, matakot kayo kay Allah at sabihin (tuwina) ang katotohanan. Papatnu- bayan Niya kayo sa mga mabubuting gawa at patawarin Niya kayo sa inyong mga kasalanan . At ang sinumang sumunod kay Allah at sa kanyang Sugo, tunay na kanya nang natamo ang dakilang tagumpay. (Qur'an 33:70-71)

Alamin, na ang pinakamakatotohanang salita ay ang Aklat ng Allah (Ang Banal na Qur'an) at ang pinaka mabuting patnubay ay ang patnubay ni Muhammad (sumakanya nawa ang pagpapala at kapayapaan). Ang pinakamasama sa lahat ay ang mga gawa-gawa (na lihis sa tunay na aral ng Islam) at ang bawat gawa-gawa (na mga bagay tungkol sa relihiyon) ay bid'ah at ang bawat bid'ah ay pagkakaligaw at ang bawat pagka kaligaw ay Impyerno ang hantungan.

Kahit anupaman, ang bawat tao na gumagawa (umiimbento) ng pagbabago (sa religion) at kanyang iniisip na siya ay napapalapit kay Allah sa pamamagitan nito – maging ito man ay sa paniniwala, sa gawa at sa salita – katunayan siya ay naligaw. Ito ay ayon sa kasabihan ng Propeta Muhammad SAW.

“Mag ingat sa mga bagong bagay (sa relihiyon), sapagkat ang lahat ng pagbabago (o pagiimbento) sa relihiyon ay bid’ah, at ang lahat ng bid’ah ay pagkaligaw, ang lahat ng pagkaligaw ay mauuwi sa Apoy. [Hadith-Abu Daawood, Tirmidhee; Saheeh).

Ang pagpapakain, pamimigay ng regalo at pagmamagandang loob sa kapuwa ay isang gawain na iniuutos ng Allah o katuruan ng Islam. At ang Kanduli ay napapaloob dito ang tatlong nabanggit ngunit hindi nangangahulugan na ito ay isa sa kautusan ng Allah. Ang Kanduli ay bahagi ng kulura at kaugalian, sa ibang Muslim sa ibang parte ng mundo ay hindi nagkakanduli.

Bagamat hindi bahagi ng Islam ang kanduli ito ay patuloy na ginagawa ng Bangsamoro Muslim dahil isa itong maituturing na kultura at kaugalian na hindi sumasalungat sa Islam, ngunit alalahanin palagi na ito ay hindi ipinag-uutos ng Allah sa mga Muslim, ito ay bahagi ng kultura at kaugalian ng mga Bangsamoro.

(October 23,  2009-Biyernes - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host -Lenyrose Bajar Sunio)

Host/Lenyrose: “Ikaw Kaibigan, alam mo ba ang kahulugan ng Bangsamoro, Pilipino, Muslim, At Islam? Alam mo ba kailan, saan dapat gamitin? Alam mo o hindi? Samahan ninyo kami ni Kaka Alih sa ating segment na  Nakaka…..”

(PLAY INTRO)

Kaka Alih:   “Kilala ko na sila pare”.  sagot kaagad ng isa ng nating kumpare.

Sino sila? 

“Sila ang mga taga Mindanao, sila ay mga Muslim, hindi kumakain ng baboy”. Paliwanag ni pare.

Iyan ba ang tunay na kahulugan ng Bangsamoro?  Ng Muslim? Buweno  ating tatalakayin ang Kahulugan ng Bangsamoro, Pilipino, Muslim at Islam, ang mga kumplikadong mga terms sa ngayon, dahil hindi pa gaanong naiintindihan.

Sino ang Pilipino at Bangsamoro?

Tunghayan natin ang pagpapaliwanag ng isang manunulat kong sino ang Bangsamoro at Pilipino na sinulat ni Kaka Ali na may titulo na Pilipino at Bangsamoro, Magkapatid? http://dxup.multiply.com/

“Ang tinatawag na Pilipino ay yaong mamayan na mga taga Pilipinas, na dinatnan dito ng Kastila, na sumunod sa mga kaugalian, relihiyon o iyong mga napilitang magpasakop sa kapangyarihan ng Kastila, dahil wala ng magawa kundi magpasakop dahil talo sila sa lakas at armas sa pakikipaglaban. Ang ilan sa Pilipino ay ang mga Taga-ilog o Tagalog na taga Bulakan at Maynila, mga Ilokano, Ilonggo, Cebuano at iba pang tribo.

Ang tinatawag naman na Moro ng mga Kastila ay yaong mga mamayan na dinatnan nila na lumalaban sa kanila, at katulad na katulad ng mga ugali, abilidad sa pakikidigma at relihiyon ng mga naging kalaban din nila sa kanilang bansang Espanya, na o mga taga Morocco.

Bagamat Moro sa una ang tawag, nitong mga huling panahon ay nadugtongan ng Bangsa na ang kahulugan sa sariling wika natin ng Bangsa ay angkan, kaya naging Bangsamoro na ngayon ang tawag. Nabibilang sa mga tinatawag ngayon na Bangsamoro ay ang tribong M'ranaw, Yakan, Maguindanaon, Iranon, T’duray, Suban'n, Tau Sug at marami pang iba, ang ibang manunulat, tulad ni Prof. Rudy Rodil ay hinati sa sa dalawang kategorya ang Moro, ang Islamized at hindi, o ang ibig sabihin ng Islamized ay tinanggap ang Islam bilang religion at pangalawang kategorya ay nanatili sa kanilang nakaugaliang pananampalataya.”

May mahigit sampung mga tribu na kinikila   bilang mga Bangsamoro, ang alam natin dito sa Upi na Bangsamoro ay ang Maguindanaon, Meranao, Iranun,   Tau Sug at marami pang iba.

Sino naman ang mga  Muslim?

Alam mo kapatid na nakikinig, marami sa atin ang nag-aakala na ang Muslim ay isang taong isinilang mula sa mga magulang na Muslim, o di kaya, siya yaong isinilang sa Mindanao o sa bansa, tulad ng Saudi Arabia na ang nakakarami ay Muslim.

Ayon sa ating mga Aleem o Marurunong, ang lahi, kulay, tribo, angkan, o pangalan ay hindi mga batayan upang ang isang tao ay matawag na Muslim.  

“Ang Muslim ay ang nilikha ng Allah na Sumusunod, Sumusuko at Tumatalima sa Kanyang mga kautusan. Sa katunayan, hindi lamang tao ang matatawag na Muslim. Maging ang lahat na nilikha ng Allah bukod pa sa tao (katulad ng mga bituin sa kalangitan, ang araw at ang hangin) ay maituturing na Muslim, sapagkat silang lahat ay mga nilikha na sumusunod sa likas na batas na inilagay ng Allah sa kalikasan.

Isang kamalian at hindi kailanman matatanggap ng mga Muslim na tawagin silang mga “ Muhammedan ”, sapagkat ito ay nagbibigay kahulugan ng pagsamba kay Propeta Muhammad (sumakanya nawa ang kapayapaan). Ang Islam ay hindi kailanman nagtuturo ng pagsamba sa Propeta o anumang nilikha lamang ng Allah. Bagkus, ito ay naghihikayat sa tao na sumamba lamang sa tangi at nag-iisang Allah, at nagbabawal sa anumang uri ng pagsamba na iniuukol sa nilikha.” (http://moro.jeeran.com/)

Ano naman ang kahulugan ng Islam?

Ang kahulugan ng Islam ay pagsuko at pagsunod sa mga kautusan ng Allah nang walang pagtutol.

Sa  http://correctme.multiply.com, niliwanag ni Kaka Ali ang terminong Islam at Muslim:

“Ang terminong Muslim ay tumutukoy sa tao na naniniwala sa Allah(Poong Maykapal). Na sa simpleng pag-sasalin (translation) ang ibig sabinin nito ay “Naniniwala” (Believer) at sa relihiyong pag-uusap (religious connotation) ang ibig sabihin ay ang taong….. “sumuko sa Dakilang Lumikha” at ang kanyang rehiliyon ay Islam, na ang ibig sabihin naman sa payak (simple translation) na paghuhubad ay Kapayapaan (Sallam). At sa relihiyong pag-tanaw ay… “isinuko ang sarili sa Poong Lumikha” (one who submit to the Will of God)

Kapatid sana ay nagkaliwanagan na tayo sa terminong Bangsamoro, Pilipino, Muslim, Islam, sa muli kami ay nag-anyaya sa darating na Lunes, samahan ninyo kami sa ating segment na Nakaka.. sa programang buhay-buhay sa DXUP.. ang segment writer/reporter Kaka Alih. Wasallamu Alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh.

Ito ang inyong kapatid   Kaka Ali ang inyong segment writer at producer,   Sukran, Wassallamu alaikum warahmatullahi wabartakatuh.

(October 30,  2009-Biyernes - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host -Lenyrose Bajar Sunio)

Host/Lenyrose: “Mrs. Problema mo ba ang Mister mo?  Mister bakit ba nangangaliwa ang kumpare mo? Ano man ang kasagutan mo, samahan ninyo kami, magbibigay si Kaka Ali ng ilan dahilan kong bakit nangangaliwa si Mister.  ”

(PLAY INTRO)

Kaka Alih:  “Masyado naman “brutal” ang tanong kasamang Leny,  Bakit nangangaliwa si Lalaki, pwede bang mag-suggest?  na   medyo pagaanin natin ng ganito: “bakit tinatabangan si Mister kay Mrs?”

(LAUGHING)

Teka parang pareho din, ah ganito na lang, sagutin na lang natin ang tanong. Sabi ng kasama ko dito:

“Kasi Kaka, lusyang na si Mare” (LAUGHING).

Yes huwag pagtawanan, totoo yan, dapat maintain mo ang tamis mo mare, ugaliin na ang paglilinis sa katawan at pagpapabeauty, ganito ang gawin mo... makinig palagi sa wow segment ni Nancy Lawan.

“Madaldal masyado ang Mrs ko”. Paliwanag ni Pare.

“Hindi marunong magluto ang Mrs ko.” Himutok na sabi ni Mare #2.

Ah alam ko na, mare, dapat gilingan mo…(LAUGHING) ay bakit? Ah yes.. galingan mo pala mare ang pagluluto, pag-aralan mo, natutuhan naman iyan eh.,

Di ko na kaya.. gusto ko ng magpaputok pero ayaw niya.. kaya kahit snipe snipe na lamang ginawa ko na, para hindi kalawangin si Manoy”., Nakakatawang sagot ni Pare # 4.

Mare, bakit kasi, sana nag shooting na lang kayo ni pare.. (LAUGHING)

“Kaka, gutom na ako.. kaya nagtagad tagad mo na ako… (LAUGHING) sabi naman ni Kapatid na na dalawang taon nang nasa abroad ang seksi at maganda na Mrs. Kaya hayun dahil gutom na talaga kahit papaano daw ay nagtikim mo na habang hindi pa naluluto .. ay hindi pala.. dumarating si Mrs. (LAUGHING)

“Dahil sa pag-ibig” papaano nasisi ang pag-ibig? Ganito iyon Kaka, di ba may kasabihan na: “o pag-ibig na makapangyarihan, pag pumasok sa puso ninuman, hahamakin ang lahat”

Eh di kong ganyan, huwag ka ng mangaliwa, humanan ka na lang.. (LAUGHING)

No joke may friend, kong ganyan na pag-ibig na, ay pakasalan mo lamang siya.. huwag kang maki-apid haram iyan.. ganito ang gawin mo, humingi ng payo kay Imaam o kay Ustadz, kong di mo sila kilala makipagkita ka lamang kay Kaka Ali, tutulungan kita, Insha Allah (kong pahihintulotan ng Diyos).

 “Alam ninyo mga anak, kaya may Mister na nangangaliwa, dahil kulang sila ng paniniwala sa kanilang Poong Lumikha.” Paliwanag ni Pastor. “Dapat nating mahikayat ang ating mga pamilya sa maging malapit sa Diyos” Dagdag ni Pastor.

“Para sa akin, may malaking contribution ang lipunan na ginagalawan natin, kong bakit may nangangaliwa na Mister at pati Mrs.” Sagot ni Ustadz.

Papaano masisi ang ating lipunan Ustadz? Tanong ko kaagad.

“Ganito iyon, Kaka Ali, kong ang yong lipunan na ginagalawan, ay maluwag halimbawa, pinapayagan ng yong lipunan ang maghahalubilo ng mga lalaki at babae, at tiyak malapit sila sa tukso. Another sample niyan ay pinapayagan natin ang paglipana ng inumin alak na makalasing, pati na ang droga, na alam natin na ito ay nakapag-wawala sa katinuan ng ating pag-iisip, wala na itong idinudulot na  kabutihan ang alak at droga kundi ilapit sa tayo sa mga gawain ni Satanas”. Paliwanag ni Ustadz.

Sang-ayon ako kay Ustadz, dahil sa Islam ay Haram ang Alak na makalasing at ang droga. Mabigat ang kaparusahan sa Islam, hindi pinapayagan ang pag-gawa, pagpabili, pagbili, pagiimbak at pag-inom ng alak.

Dagdagan ko ang sinabi ni Ustadz, ayon sa Islam, ipinagbabawal ang  paghahalobilo ng babae at lalaki, lalo yaong pwedeng mag-asawahan. Di rin pinapayagan ang pag-papakita ng kahubaran ng babae at lalaki, dahil ito ay mag-tutulak sa atin na mapalapit sa tukso.

Dapat ang mga babae ay magsuot  ng marangal na damit, hindi yaong nakikita na ang gustong-gustong ni Lolo (LAUGHING).. Yes diba..dahil masyado body fit ang suot ni Inday ay nakamarka na ang kapal at lapad.ng (LAUGHING) hey please laugh…makipustahan ako.. iyan ang gustong-gustong tingnan ng mga kalalakihan, kasali na si Lolo Tasyo…bakit? dahil iyan ay ipinagbabawal ng Poong Lumikha o ng Allah. At kong ano ang bawal ay siyang masarap kainin at gawin.. oh di  ba? 

Please don’t dis-agree… huwag ng kumontra.. dahil pansamatala ko muna itong ititigil at babalik tayo sa Lunes, sa higit pang nakakakilig na  talakayan.. (LAUGHING)

Ito ang inyong Lolo ay hindi pala ito ang  inyong segment writer/reporter si Kaka Alih. Wasallamu Alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh.

(October 26,  2009-Lunes  script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host -Lenyrose Bajar Sunio)

Host/Lenyrose: “Samahan ninyo kami ni Kaka Alih sa ating segment na  Nakaka….dahil ang kanyang tatalakayin ay para sa inyo:  Papaano ang Pagbubuo ng isang Matatag na Pamilya  ”

(PLAY INTRO)

Kaka Alih:   Mahalaga ang pamilya dahil ito   ang sentro ng ating lipunan. Ang isang barangay ay binubuo ng bawat pamilya. Kung walang mga pamilya walang barangay, walang bayan, walang lungsod, walang probinsiya, walang rehiyon at walang isang bansa. Nabuuo ang isang bansa mula sa pinagbuklod-buklod na pamilya. Yan ang ilan  sa nga kahalagahan ng isang pamilya.

Ang tanong ay Papaano ang Pagbubuo ng isang Matatag na Pamilya?  Bago natin talakayin ang pagbuo ng isang matatag na pamilya ay sagutin muna  natin ang katanungan na: “Ano ang kahulugan ng pamilya para sa yo?   

Simple lang iyan Kaka: Si “Tatay, nanay, si ate, si kuya at si bunso, equals isang pamilya”

May mga taong naniniwalang ang isang pamilya ay tulad sa isang   kahong puno ng mga bagay na ipinasok ano gusto mo, nakapaloob dito ang  pagmamahal, katuwaan, kaligayahan  at iba pang magagandang bagay. Ito ay isang kahong mabubuksan kailan mo.

Ngunit lalong mainam na ihalintulad natin pamilya sa   walang lamang kahon.  Nagiging maganda at makabuluhan ito batay sa kung ano ang ginagawa natin dito. Kong ano ang gusto mong laman, ay siya mong ilagay.  Ang ibig sabihin nasa iyo nakasalalay ang kinabukasan ng iyong pamilya.

Kailangang sidlan muna ito ng laman ng mga tao bago may makuhang anuman mula rito. Kung nais natin ng pagmamahal at katuwaan sa ating mga pamilya, kailangang magtanim muna tayo ng pagmamahal, paglilingkod at paghikayat sa isa’t isa. Kailangan punuin natin ang kahon, at huwag nating ilabas ang laman nito.

Matatagpuan sa buong mundo ang maraming matatag na pamilya.  Maaaring mayaman o mahirap sila.  Maaaring iba-iba rin ang pagkakabuo nila, halimbawa: isang ina, ama, at mga anak; o isang ina na may isa o higit pang anak; o  mga lolo’t lolang kasama ng kanilang mga anak at apo, o mag-asawang walang anak. Saan ka man sa mga nabanggit ay bahagi ka ng ating talakayan, kaibigan.

Sabi nga nila ang matatatag na pamilya ang pundasyon ng lahat ng dakilang bansa. Tama po ba?  Tumutulong silang humubog ng mga taong magiging duyan ng magandang lipunan. 

Ang payo nga ng isang guidance counselor: “Kung kailangan nating lumaking malulusog at maliligaya ang mga anak natin, mahalagang magkaroon tayo ng matatatag na pamilya”

.

Ano ang  kailangan sa pagbubuo ng matatag na pamilya?

 Kaibigan para maging matatag ang inyong pamilya, kailangang magkaroon ng sumusunod na katangian ang isang pamilya: may pananagutan  sila sa isa’t isa;  nagpapakita ng pagpapahalaga; may mabuting komunikasyon; may panahong nagkakasama-sama sila; sumusunod sa kanilang mga paniniwalang ispiritwal at umaayon sa kanilang mga pagpapahalaga at nakakaagapay sa stress.

Pananagutan  

Makatutulong tayong lalong mapatatag ang pamilya sa pagkakaroon ng pananagutan sa isa’t isa,  sa pagiging tapat, sa pagsasama-sama bilang isang grupo, at sa pag-aalaga sa isa’t isa.  Maraming paraan para maipakita ang pananagutan at mapanatiling ligtas, malusog at maligaya ang pamilya.  Halimbawa ay:

• Maging tapat sa inyong pamilya. Sa puntong sekswal, maging tapat sa kapareha. Bawasan ang mga aktibidad sa labas at gumugol ng mas maraming oras sa piling ng iyong pamilya;
• Tuparin ang mga pangako sa mga miyembro ng pamilya.
• Maging maaasahan.  Tumawag o magtext  sa bahay kung mahuhuli ka ng uwi lalo na kong hindi makabalik sa takdang araw ng pag-usi mula sa trabaho.
• Kung naglakbay ka sa malayo, huwag din kalimutang tumawag at huwag mangingiming  magsabi ng  “mahal kita ikaw lang babae sa aking puso” (PLAY LAUGHING)
• Kapag may problema,  dumulog  sa isang kamag-anak, kaibigan   , para matulungan kayong harapin ito.

Pagpapahalaga

Ipakita  pagpapahalaga sa pamilya sa pamamagitan ng mga salita at gawa, sa ganito ay naipakikita natin sa ating pamilya na pinahahalagahan at itinatangi natin sila. 

• Sabihin sa isang miyembro ng pamilya na siya ay mahal mo.
• Kilalalanin ang katangian ng membro ng pamilya. Purihin ng  positibo sa bawat miyembro ng pamilya araw-araw.
• Dalasan ang pagyakap sa mga miyembro ng pamilya, Ikaw tatay lalo na kay Nanay (PLAY LAUGHING).
• Tulungan ang isang miyembro ng pamilya sa kanyang gawain ( pagliligpit, paglalaba,  

Pag-agapay

Alalahanin walang pamilya ay hindi nagkakaroon ng  problema.  Ngunit gamitin ang problemang ito   para maging lalong matatag ang samahan ng pamilya at maging dam para mapalapit sa isa’t isa.  Kaibigan, makinig ka,  kung medyo babaguhin natin ang ating pag-iisip, makikita nating ang krisis ay isang oportunidad para maging matatag. 

Pwede mo itong subukin para isolb ang problema ng iyong pamilya:

• Mag-isip ng anumang mabuti, gaano man kasama ang sitwasyon.

• Kunsultahin ang iyong pamilya, magsagawa ng Maswara o meeting.  Sa pamamagitan ng pagsasama-sama ay  malalagpasan ng  pamilya ang kahit pinakamahirap na problema.
• Harapin ang mga problema nang dahan-dahan.  Gumawa ng listahan ng mga bagay na dapat gawin at isa-isang asikasuhin ito.
• Mag-ehersisyo para mawala ang tensiyon at matulungan kayong magrelaks.  Gawin ito nang magkakasama bilang isang pamilya.

Kapamilya  muli ninyo kaming samahan   sa ating segment na Nakaka.. sa programang buhay-buhay sa DXUP.. ito ang inyong kapamilya ang inyong segment writer/reporter si Kaka Alih. Wasallamu Alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh.

(Alih Anso- September 5. 2009 Radio DXUP-FM, Upi, Mindanao, Philippines)

Filipinos are referred to as “Overseas Filipino Workers” or “OFWs”. The term “Global Filipino” is another term of more recent vintage but less widely used.

OFW dubbed as the country’s modern day heroes, and contribute a lot to the nation’s growth and development.  They have to leave their own families to work abroad as professionals, engineers, office and factory workers and often as domestic helpers.

OFWs today has a total workforce of 747,696 where land based workers are 559,227 and sea based workers 188,469.

Each year, more than a million Filipinos leave to work abroad through overseas employment agencies and other programs, including government sponsored ones.

Others emigrate and become permanent residents of other countries. Overseas Filipinos  work as doctors, physical therapists, nurses, accountants, IT professionals, engineers, architects, entertainers, technicians, teachers, military servicemen, students, caregivers, domestic helpers and often as a  household maids (or domestic helper - DH).

According to a former Domestic helper (DH) their employer paid US$ 7,000 to her agency,  a legalized human trafficking?

Human trafficking in the country is becoming worst as the  reports says:  “…. that the Philippines is fast-becoming a transit point for international human trafficking. A reason why a member of House of representative seeking for investigation of the issue”.

The issue of www.philstar.com July 17, 2009, quoting Congressman  Jonathan Dela Cruz said the recent arrests of foreigners using fake passports and fake travel documents confirm reports that the country is being used as a transit point for human trafficking.

The hotspot provinces in Mindanao reportedly include Cotabato, Maguindanao, and Davao.

But Vice Mayor Abdullah P. Salik Jr. Al Haj currently chairman of Regional Anti-Human Trafficking in ARMM, does not confirm nor deny the data release to media.

“Maybe before 2007, there were reported incidents but we are waiting for the official reports from the concerned agencies” Salik added.

The number of human trafficking cases in the Philippines doubled in the first half of 2009, a non-government organization said Wednesday.

The Visayan Forum Foundation, Inc. (VFFI) said that in 2008, 90 human trafficking cases were lodged before Philippine courts. From January to June in 2009, or only six months, the number jumped to almost 200.

Mrs Malou Diestro, Department of Social Welfare (DSWD)  worker assigned in Upi said:  “…lots of reported human trafficking in Upi, few years ago”.

“We have some cases which can be considered as  human trafficking  but we can reveal it to media for the protection of victims..” a revelation from PO2 Margie  Pahati, Philippine National Police (PNP) in charge of Violence Against Women & Children    (VAWC) assigned in Upi, Maguindanao.

One of the “modus operandi” of recruitment agency, let the “victim” signed a contract as domestic helper in other countries, in which she/he will received a salary of 400 US $, but before he left the country her agency will let her signed a sub-contract (not registered to Philippine government) in which stating she will just received a salary of 150-200 US $. In which no one of the recruited migrant worker reported to the authority, because they need the money.

“Kapit sa patalim” (holds a blade knife), because of poverty.  they just accept the offer for human survival .

They were recruited by members of syndicates, processing and documentation of their employment abroad was facilitated by corrupt civil servants.

According to the reports  of 2008 Country Review on Human Rights Practices in East Asia and the Pacific by the United Stated Department, reported that Filipino women and children who were victimized were forced to work as household, factory and sex workers.

The unstable economic and political situation in the Philippines is one of the major causes why Filipinos prefer to work abroad. Filipino workers could not see any hope from their leaders to achieve prosperity for the country.

Various recommendation from various sectors were recommended for the stopping or eradicating  this in-human act.

Human trafficking should be taught in school as suggest by National Bureau of Investigation (NBI) executive.

If this NBI chief agent had his way, the problem of human trafficking and how not to be caught in the traffickers’ snares would be discussed among schoolchildren.

“Law enforcers should go to primary and secondary schools to educate kids, especially young girls, on human trafficking,” said Ferdinand Lavin, chief of the National Bureau of Investigation’s Anti-Human Trafficking Division.

“The campaign should be focused on grades five to high school because these minors are often the target of syndicates,” he added in a recent informal chat with reporters. He said the campaign should be mounted with the help of Department of Education officials.

“We should strengthen the preventive aspect, perhaps by information dissemination,” he said. “IACAT (Inter-agency Council Against Trafficking) should also map out where the victims came from and focus on info dissemination in that particular area.”

In Upi, Maguindanao, particular in community radio-DXUP FM,  advocacy program in combating human trafficking was adopted . Regular airing  of anti-human trafficking plugs and incorporating topics to talk show programs, like: Udto na Adi, Suara Talainged, Kaadat-adatan were practiced regularly.

(September 4,  2009-Biyernes- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host -Lenyrose Bajar Sunio)

Host:  “Ang kapitbahay ang katuwang sa lahat ng oras ng pangangailangan, mahihigitan pa nito ang iyong tunay na kapatid, ang kapitbahay ang unang makakapagbigay ng tulong sa iyong pangangailangan?”

(PLAY INTRO)

Kaka Alih:  Papaano ba kayo makikapitbahay?

“Ako Kaka Alih, gusto kong may kapitbahay, kaya lang kong minsan may kapitbahay na hindi tao, asal hayop.” pagkukuwento ng isang respondent.

Sabagay totoo naman na marami tayong kapitbahay na hindi tao, pero ang pag-uusapan natin kaibigan ay tao, katulad natin.

“Ang ibig kong sabihin Kaka, totoong tao kaya lang ang ugali asal hayop.” Paliwanag ni Pare.

Kayo na mga nakikinig, anong kapitbahay  ang ayaw ninyong maging kalapit bahay?

“Ako ayaw kong kapitbahay na kapag nalasing  ay nanggugulo, ang ingay-ingay at inaaway pa ang asawa, kong ako lang ang masusunod ipapabilanggo ko ang ganoong tao.” Pangalawang respondent na nainterview natin.

“Para sa akin, ayaw ko ang kapit bahay na hindi niya nirerespeto ang aming privacy, biruin mo nakabili lang ng karaoke, akala mo sa kanya na ang buong lugar, kong magpatugtog ba naman akala mo nasa loob ng disco, nakakatulili sa tainga ang lakas ng sounds.”

Pero kaibigan may kapitbahay na gustong gusto ng kanyang kapitbahay.

Tulad ng kuwento ni Mare: “Ang aming kapit-bahay na hindi naman namin kamag-anak, ang tumulong para madala sa doctor  ang aming anak, ng mag convulsion”

“Ang nagustuhan ko na kapitbahay lalo na sa ganitong panahon ng Ramadan ay Muslim.” Pahayag ng isang nakapanayam natin at naitanong ko sa kanya bakit?

“Pag Ramadan, nagluluto sila ng mga pagkain na masasarap, at di man kami nag-aayuno at Muslim ay binibigyan nila kami ng kanilang mga niluluto, kaya kami pag ganitong panahon ng Ramadan, di ko napinabibili ang mga anak ko ng baboy, dahil nagpapahtid din ako n gaming naluto.” Patuloy niyang kuwento.

“Magandang may kapitbahay, dahil kahit wala kayong pamilya, may tagabantay ka.” Paliwanag naman ni Mare.

 Ako Leny, di ako mapalagay na wala kaming kapitbahay, ang kapitbahay mo ang siya mong malapit na kamag-anak, hindi yaong kapatid sa dugo at laman na napakalayo, dahil hindi ka naman nila matutulungan sa oras ng pangangailangan. Ikaw Leny, anong masasabi mo sa iyong kapitbahay?

LENYROSE:_______________________________________

Ikaw kapatid, kaibigan, kumusta ang iyong kapitbahay? Mabait ka ba sa kanya?  

(September 3,  2009-Martes- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host -Lenyrose Bajar Sunio)

Host:  “Maraming paraan ng pagpapakita ng pagmamahal sa magulang, ikaw papaano ka magpakita ng pagmamahal sa kanila?”

(PLAY INTRO)

Kaka Alih:  Yes alam ko , maraming paraan ng pagpapakita ng pagmamahal sa magulang. Papaano nga ba?

(BRIDGE MUSIC)

Una, puwede mong ipakita ang pamamgitan ng material. Alam natin na its payback time o araw ng pagbabayad sa magulang ngunit hindi natin obligasyon na ibalik kung ano man ang naitulong sa atin ng magulang natin paglaki natin. But in our own little way, tulungan natin ang mga magulang natin especially kung wala naman silang pagkukunan ng ikinabubuhay, lalo na kong matatanda na sila.

Pangalawa, give your time, to be with them, bigyan mo rin sila ng iyong oras. Kahit hindi sabihin ng parents natin, masaya silang makikita tayo  lalot    kung magkakalayo kayo ng lugar na tinitirhan.  Lalot may mga apo na sila sa inyo, gustong-gustong nilang makasama ang kanilang mga apo, mas higit pa sa kayo noong mga maliliit pa kayo. Maniwala ka, dahil ako na ito, experience at naranasan ko…

Ang pangatlo, to love our children as how our parents loved us. Ito na siguro ang painakamagandang paraan upang maipakita natin ang pagmamahal sa ating mga magulang.

“Para sa akin Kaka Alih heto ang advice ko sa mga may magulang pa, maging showy kayo ng pagmamahal sa paents niyo, palagi niyong sabihin na mahal niyo sila, marami namang paraan ng pagsasabi .  Doon sa  sa mga nakabukod na ng pamilya, make it a point na every week mapuntahan niyo sila and masabayan niyo sa pagkain sabay kwentuhan, malaking bagay sa kanila yun”. ito ang bahagi ng paliwanag ng isang kumpare na patay na ang tatay, nanay na lang ang buhay.

Heto ang kuwento ng isa nating respondents: “…ako ma ma-pride ako noon sa magulang.  Iyong bang tipong binabalewala ko lang sila,  Totoo Kaka, ganun  ako dati, hindi ko alam kung bakit parang ang hirap hirap kong masabi sa kanila na mahal na mahal ko sila. Para bang   nahihiya   akong sabihin sa kanila na mahal ko sila o sadyang hindi ko naman sila ganun ka mahal….. yun ang iniisip ko dati.

Sayang Kaka, ngayun ko lang napagtanto na mahal kop ala talaga sila ng pumaanaw na silang pareho. Sayang huli na ang lahat. Ngayon ko lang napagtanto na mahal ko pala sila.   Naisip ko na  dala lang siguro ng kahirapan sa buhay kaya noon parang sinisisi ko pa sa kanila kung bakit naghihirap kami at wala kaming makain. Heto pa ang nakakahiya   naisip ko..sabi ko sasarili ko noon, sana pwede akong makapili ng magulang ko,,, kung makakapili lang ako hindi sila ang pipililin kong maging magulang. Pero iba na ngayun ako na gumgawa ng paraan para makaahon kami sa kahirapan..at mahal na mahal ko pala  ang aking mga magulang.. saying nga lamang dahil wala na sila.. dito ko na lamang ibinubuhos ang pagmamahal ko sa aking mga anak at apo.

Mga Kapatid na nakikinig, kong may magulang pa kayo, bumawi kayo, habang buhay pa sila, kong wala na, ipakita ninyo at ituro sa inyong mga anak at apo papaano magmahal sa magulang, hindi lang sinasabi, pinakikita at pinaparandam.

(September 2,  2009-Martes- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host -Lenyrose Bajar Sunio)

Host:  “Sigorado ka na ba sa kursong kukunin mo pagkagraduate mo? , ikaw na Pare/Mare nakapili nab a si Adi o si Awi ng Kurso pagka-college?”

(PLAY INTRO)

Kaka Alih: “Makinig my friend, pare at mare, alam mo ba na ang pagkakataong makapag-aral sa kolehiyo at pumili ng kursong kukunin ay hindi dapat ihalintulad sa pagpili ng bibilhing damit na susuotin para sa isang espesyal na okasyon at kapag hindi mo nakursunadahan ang damit na nabili ay puwede mong hubarin at ibalik sa pinagbilihan o di kaya ay bawiin ang perang ipinang-bili, hindi ito maari, dahil ang oras na iyong nagamit ay hindi na  maibabalik pa.

Papaano kong sa kalagitnaan ng semestre ay saka nalaman na hindi pala angkop sa iyo ang kursong kinukuha? Hindi mo na pwedeng bawiin ang naenrol mo, marefund mo man dahil malakas ka sa administration, dahil lahi kayo ng mga VIP, papaano ang oras mo na naguguol mo  di na  maibabalik.

Ang pag-aaral ng isang kurso sa kolehiyo ay hindi lang ginagastusan ng salapi kundi pinagugulan din ito ng lakas at oras. Ang salapi, lakas at oras ay ang mga importanteng yaman sa buhay ng isang tao at hindi na naibabalik kapag nagamit kayat kung sasayangin mo ang mga ito dahil lamang sa iyong pagwawalang-bahala ay maaring sagad sa iyong buto ang madadamang pag-sisisi pagdating ng panahon.

Alalahaninm, ang pag-aaral ng isang kurso sa kolehiyo ay magiging bahagi na ng inyong buhay. Alam mo my Friend,  pwede itong ihalintulad sa pagpili ng mapapangasawa. Isipin mo kung ang mapapangasawa mo eh pinakasalan mo lang dahil sa yaman niya o di kaya ay sa udyok lang ng magulang o kaibigan mo pero ang buo niyang pagkatao ay malayung-malayo sa hinahangad mong maging asawa, sa palagay ko alin lang sa dalawa ang gagawin mo, makipaghiwalay o mag-sisi habang buhay.

Walang pinagkaiba sa pagpili ng kurso, kung ang kurso mong pinili ay kinuha mo dahil sa ito ang sikat ngayon at maraming makukuhang trabaho kahit na malayo sa iyong interes, paano na kung dumating ang panahong nalaos na ito at na-ngaunti na ang mga kumpanyang naghahanap ng nagtapos ng kurso mong kinuha (na ayaw mo naman)? Ibig ba nitong sabihin ay tapos na ang maliligayang araw mo?

Natatandaan ko ang sinabi sa akin ng Tatay ko na… “Ting, Mas mahirap tiisin ang pag-sisisi kesa sa lungkot”……………

Uulitin ko na sa pagpili ng isang profession ay wala itong iniwan sa pagpili ng mapapangasawa tulad ng nasabi ko nung una,(pwedeng kumuha ng isa pang kurso pagkagraduate, tulad ng pag-aasawa pwedeng mag-asawa muli, ngunit huwag hiwalayan ang una, ehe ang ibig kong sabihin tapusin mo na ang kurso bago kumuha ng iba… ay ano bay an nagkalitolito na tayo..

(PLAY LAUGHING WOMAN)

Tandaan sa paglipas ng panahon tatanda kayong parehas at maaring ang sekswal na interaksyon ay hihina na,( yes ganoon hihiona si manoy.. ehe.. heindi si Tatang) (PLAY LAUGHING WOMAN)… ang mga material na bagay ay hindi na ganoong kaakit-akit sa inyong dalawa at ang pinaka magiging pundsyon na magtataguyod sa inyong mag-asawa ay ang mabuting relasyon at pagmamahalan. Halos pareho sa profession o kursong kukunin mo sa kolehiyo, dadating ang panahon na maaring kuntento ka na sa mga material na bagay o parangal.

Pero ang hilig mo o passion sa ginagawa mo ang mananatiling magtutulak sa iyo para magtrabaho, sa puntong ito ay magtratrabaho ka hindi dahil ang pangunahin mong layunin ay kumita ng pera kundi ginagawa mo ito dahil ito ang gusto mong gawin sa buhay at lumalabas na hindi na ito trabaho kundi libangan, libangan na kung saan ay kumikita ka narin ng salapi.

“Ang alak na nakakalasing bakit iniinum? Ito ba ay gamot o pantawid gutom.. ngayon naman ay epekto ng alak sa katawan ng tao, o mga sakit na makukuha sa alak na nakakalasing. 

Minsan tinanong ko ang aking mga kasamahan  sa station, ayon sa kapatid ATBCI ay bawal   sa kanila ang Alak, samantala ang relihiyong kinaaniban naman  ni Donald, na  Good News Fellowship Christian, ay bawal din. Of course ang Islam ay haram o bawal din ito, tulad ng pag-haram sa karneng baboy.

Therefore, generally speaking, ang alak na makalasing ay ipinagbabawal ng lahat ng relihiyon, ngunit ang paniniwala ng iba ay huwag lang maglasing, ang iba naman ay kahit tikim ay hindi pwede.

Sabi ng ating kaibigan,:  “Kaka Alih kahit ang COMELEC ay bawal din ang alak” (papaano napasok ang COMELEC?)….”di Kaka pag election day mahigpit na pinababawal ang alak” ( ok tama ka, upu tell the truth, 5 points ka… dagdagan ko ang goberno natin, bawal din )  ”Kaka diyan naman ako hindi sang-ayun, may permit ang alak na binigay ang goberno” ( eh bakit kong panahon ng mahal na araw di ba bawal?)

Kaibigan no more   debate, just listen na lang, pwede, pagkatapos nito bigyan kita ng time.

Ang pag-inom ng alak na makalasing sa ating bansa o sa ibang parte ng mundo, kong ating mapapansin sa mga lugar na hindi umiiral ang katuruan ng Islam ay   naging pangkaraniwan na lamang ang pagbebenta at pag-inom ng alak, inaakalang isang uri ng libangan o pampalipas ng oras. Kadalasan’y ginagamit sa pag-iistima ng mga importanteng tao o mga kaibigan, o di kaya ay ipinamimigay bilang pangregalo sa mga espesyal na kaibigan.

Ang pag-inum ng alak ay halos kabahagi na ito sa lahat ng mga okasyon nating mga Pinoy (agree o dis-agree??) — Hindi kumpleto ang kasiyahan kapag walang inuman! Katotohanan nga ba na kasiyahan ang naidudulot nito sa tao?  O pagkawasak? 

Kung napag-ukulan lamang natin ng malaking pansin ang pinsala na ibinibigay ng alak  sa katawan ng tao, sa pamilya at kapaligiran, tiyak na tayo   mismo    ang kusang lalayo rito at tuluyan na itong iiwasan ang alak!

Batid natin sa ating mga sarili, na karamihan sa mga krimen at aksidenteng nagaganap sa ating kapaligiran ay sanhi ng mga nakainom ng nakalalasing na inumin na tulad ng alak,   bawal na gamot at iba pa na mga katulad nito.

Nagiging sanhi  ito ng kaguluhan sa pamilya,  ng di pagkakaunawaan,  pagkamuhi ng mga anak at asawa sa ama ng pamilya, at minsan ay humanhantong sa paghihiwalay ng mag-asawa — ang resulta: ‘Broken Family.’  Alam Ba ninyo? Dito sa ating likod ng ating radio station ay may bilangguan at di minsan lang natin napatunayan na marami ng naipasok sa rehas na bakal dahil sa   nakalabag sa batas, at ang kaso    dahil  nakainom ng alak na nakakalasing.

Isama mo pa rito ang iba’t ibang uri ng sakit, na ang sanhi ay mula sa pag-inom ng mga nakalalasaing na inumin.    Ayon sa mga dalubhasa o maalam, at hindi lang base sa observation natin sa paligid,  napakaraming sakit na idinudulot ang alak, halimbawa:

        * Binubuhay nito ang seksuwal na pagnanasa, na siyang nagtutulak sa tao na gumawa ng kasumpa-sumpa at karumal-dumal na tawag ng laman: na tulad ng panggagahasa, karahasan at kalaswaan. At ang pinatutungahan nito kung minsan ay pagpapatiwakal!

        * Nagdudulot ito ng pinsala sa utak: Isa sa sanhi nito ay ang pagkawala ng memorya ng isang tao, sanhi rin ito ng pagkakaroon ng impeksiyon sa utak, pagkabulok ng ‘cortex cells’ (nagpapagalaw sa ating kalamnan)  sa utak ng isang tao na nauuwi sa pagkasira ng ulo.

        * Nagiging sanhi rin ito ng unti-unting pagkabaog o pagkainutil ng isang tao at pagkaparalitiko ng buong katawan. (kayo sigoro marami kayong alam na naparalitiko na palainum ng alak,)

        * Pinipinsala rin nito ang atay ng isang tao, na kung kaya mabibigo nitong alisin ang mga lason sa loob ng katawan, lalung-lalo na ang ‘amonia.’ At dahil sa ganitong pangyayari ay tataas ang antas ng lason sa dugo. At ang lason na ito ang makaka-apekto sa pagkilos ng kaisipan at makakagambala sa emosyon: Na kung kaya, hindi na magiging normal ang kanyang pagkilos at pag-uugali. Magiging makasarili na siya, magalitin, mapaghinila at magiging malungkutin.

        * Pagkakaroon ng depekto sa kidney, sa albumin sa ihi, at nakakamatay na pangangasim ng dugo (o fatal blood acidity), na magwawakas sa ‘heart failure.’

        * Nagdudulot ng impeksiyon sa ‘Nerve’ ng mga mata na humahantong sa pagkabulag ng tao.

        * Nagtutulak sa isang tao na gumawa ng mga kakaibang krimen at iba pang mga kasamaan.

Ang lahat ng ating halimbawa ay maliwanag na nakikita natin ngunit sa kabila ng lahat ng ito, matigas pa rin ang puso natin, hindi poa rin tayo naniniwala. Ang sabi nga ng ating kaibigan na Pastor:  ”Sadyang Mapagsamba sa sarili ang tao! At saka pa lamang nagigising kapag huli na ang lahat at wala nang saysay!”

Mga kaibigan na nakikinig, pangalagaan natin ang ating mga sarili mula sa mapaminsalang bagay na ito — ang nakamamatay na inumin. Ito lamang ang uri ng lason na pinahihintulutan ng ibang mga bansa sa kani-kanilang lipunan, gayong batid naman nila ang dinudulot nitong masamang epekto.