I belong to the Iranun , one of the Moro ethnic tribe in the Southern Philippines.
I advocates: Peace & Justice
kaka alih- July 17, 2008
Hindi lang natin miminsan tinatalakay ang isyung ito: “Tri-people Concept” o tungkol sa pagrupo-grupo sa ating mga mamayan at tila mahina ang “pag-pick-up” ng ating mga mamayan, kaya naman minarapat natin ipost ditong muli sa ating bagong blog.. of course naman.. mayron tayong konting edti …una natin itong tinalakay sa sa programang “Kapayapaan” noong Enero 21, 2008 at nai-post natin sa http://dxup.multiply.com/ noong Enero 22, 2008.
Ang ating Tri-People (tri=triple or tatlo) concept sa bayan ng Upi ay tumutukoy sa mga grupo ng tribo o ethnic tribe, tama po ba?
Ang mga grupo ay hinati sa pinagmulan, isang grupo ang mula sa Luzon at Visayas, isang grupo ang galing ng Mindanao at isang grupo ang taga Upi. Ang grupo galing sa Luzon at Visayas ay tinawag natin na Christian group, dahil karamihan sa mga Ilocano, Bisaya, Tagalog at iba pang tribu sa Luzon at Visayas ay Christianity ang pinaniniwalaan na religion. Ang ating pagtawag sa taga Mindanao na ibat-ibang tribu, ay tinawag natin na Muslim dahil majority or karamihan dito ay Islam ang religion, at ang tawag sa taong tumanggap ng Islam ay Muslim, at grupong taal na taga Upi o native inhabitants ng Upi ay tinawag na Teduray.
Ang bawat grupo sa Tri-people ay kinabibilangan ng marami o hindi lang isang tribu, sa Muslim kasama dyan ang Maguindanaon, Meranaw, Iranun, Tau Sug, at iba pa. Sa Christian naman ay kabilang dyan ang Ilocano, Ilonggo, Bisaya, Tagalog, Kapangpangan at iba pa. Dito naman sa T’duray ay nag-iisa lang ang tinututukoy, ang tribung T’duray lang. Tama po ang aking explanation?
For any comments please send your message, thru sms o text, just type our key words, kapayapaan, space, mesage, space, namae and address and send to our DXUP FM Mobile Numbers: 09185476707 at 09263029849.
Bago tayo magpatuloy, habang nag-gagawa kayo ng inyong mga reaction, ay pakinggan muna natin ang report ni Hon Mayor Piang Sr. sa mga evaluators ng Canadian International Development Authority (CIDA) -Local Government Support Programs (LGSP), na sina Vicky Alinsug, para sa mga programa na kanilang natulungan, na dumating dito last Friday, Jan 19, 2008, ang ulat ni Mayor Piang tungkol sa Mayor Councils.
Narinig natin ang Ulat ng ating Mayor Piang, at ang I-quote natin ang ayn kanyang magandang sinabi tungkol sa ating topic, Muslim at Christian terms, pakinggan natin ang sinabi ni mayor sa part na yaon:
Maliwanag na ang Kagalang galang na Mayor Ramon A Piasng Sr. na siya mismo ay nakita o nalaman na dapat ng ituwid ang ating terms sa Muslim at Christian.
Bweno kaugnay pa rin ng ating topic ay babasahin ko ang ilang bahagi ng sulat ni Kapatid na Zamin na tinanggap natin noon, Nov 22, 2006.
Heto ang sulat ni Zamin: dated: November 22, 2006
Magandang Umaga Kaka Ali,
Kapayapaan at Magandang umaga po sa lahat ng taga pakinig ng DXUP-FM lalo na sa mga taga pakinig ng inyong napaka-imformative na programa-Kapayapaan.
Kaya po ako sumulat ay gusto kong mag-bigay ng ilang mga kuro-kuro sa mga napapansin ko na dapat nating pag-aralan at pag-usapan dahil sa aking pananaw ay may dapat baguhin sapagkat hindi naangkop sa mga kinauukulan nito. Ang gusto kong pansinin natin ay ang pag-grupo-grupo natin sa ating mga mamayan, na may grupong ganito, ganoon, maari bang hindi na tayo mag-grupo-grupo?
Halimbawa ng sinasabi ko:
Ang lahat ng nabanggit ko ay hindi masama kong tama ang layunin at kong talagang nararapat at kinakailangan, para sa akin, sang-ayon ako dyan, ang mahalaga dito ang layunin kong bakit nag-grupo, ngunit kong minsan ay kalabisan na at mali-mali na dahil kahit ang terms natin na ginagamit ay hindi na naangkop, ang mga halimbawa?:
Sa ating bayan ng Upi, may grupo tayong tinatawag na Muslim, Teduray at Christian, ang katanungan ko dyan: “ano ang grouping na iyan? By Tribe ba? by religion ba? By nationality ba?”
Nalilito ako dyan, kong ano ba talaga ang gruping na iyan, at naitatanong ko-bakit?
Kasi ang term na Muslim, ayon na rin sa inyong programa:
Muslim- ay yaong nanamplataya sa Islam-tama po ba Kaka Ali? Mamaaring siya ay Teduray, Ilonggo, Meranaw, Iranon, Ilocano, dahil ang term na Muslim ay may religious inclination hindi ito nabibilang sa tribo. Ang ibig sabihin ng Muslim, ay nanamplataya- ang kanyang agama o religion ay Islam.
Christian- ay yaong nanampalataya sa agamang Christianismo. Siya ay maaring Ilonggo, Teduray, Iranon, Meranaw, Ilocano o iba pang tribo. Maaring iba pang nationality siya nabibilang, dahil ang pagka-Christiano ng isang tao ay dahil sa pananampalataya hindi dahil sa kanyang tribong kinabibilangan.
Ang term na Teduray ay tinutukoy ay ang tribung Teduray, Ang T’duray ay isang tribu, katulad din sa tribung Iranon, Maguindanaon, Meranaw, Manubo, Subanen, Ilonggo, Ilocano o iba pang tribu.
Ang tanong ko Kaka Ali, ano ba ang basehan ninyo o natin na hinati-hati natin ang ating mamayan na may grupo ng Muslim, Christian at Teduray? Tama ba ang terms na iyan?
Ang sunod kong tanong, Papaano kong ang aking kapatid na Teduray ay tinanggap ang agama (religion) na Islam, hindi ba nararapat na siya ay Muslim na rin? Katulad din siya sa pananamplataya sa Iranon na Muslim, Meranaw na Muslim, o Ilonggo na Muslim. Siya ba ay Muslim o Teduray na tatawagin? Di ba Muslim na rin siya? Di ba dapat tawagin na siyang Muslim na Teduray, katulad ng nauna nating binanggit?.
Ang Teduray na tinanggap ang Christianity, di ba nararapat na tawagin na siyang Christian? Tulad din siya sa Ilonggong Christiano, Iranon, Tagalog, Ilocano na Christiano? Di ba Teduray siyang Christiano?
Ang Katotohanan ay kong Agama (religion) o pananamplataya ang pag-uusapan sa Upi, may mga mamayan tayong nanampalataya sa Christianity sila iyong Christian, Islam at sila naman iyong MUslim at iba pang religion tulad ng Buddhists, at iba pang religion sa mundo. Kong tribu naman ang basehan, hindi na maitatuwa na nakakarami ang bilang ang mga kapatid na Teduray, Maguindanaon, Ilonggo, Ilocano, Iranon, Meranaw at marami pang ibang tribu dito sa Pilipinas na dito na tuluyan o pansamantalang naninirahan.
Ang mungkahi ko Kaka Ali, bakit, pag-aralan o silipin natin ang ginamit na term ng ating mga ninuno, sa pag-grupo nila sa mga mamayan na kanilang nasasakupan, halimbawa:
Sa Saudi Arabia sa panahon ng Propeta Muhammad, ang mga naglipat mula sa Mecca papunta ng Madina ay tinawag na “Muhajir” (new comer) at “Ansari” taga Madina.
Sa ngayon mga panahon, maaring hindi ito maging problema, ngunit balang araw ay magiging problema, bakit? kasi ang term na Muslim ay may religion na aspeto, at ginagamit ito sa buong mundo at may maliwanag na kahulugan sa Qur’an, kaya hindi na natin ito pwedeng baguhin ang kahulugan, ganoon din sa terminong Christian.
Ako ay nanawagan sa Media, Academe, sa official ng goberno at sa lahat ng kinauukulan na minsan din natin itong suriin at pag-aralan para maiwasan ang pagkalito at di pagkakaunawaan sa mga darating na araw.
Lubos na gumagalang, ang iyong kapatid na masugid na tagapakinig.
[Nilagdaan] zamin
(original letter: handwritten in yellow paper by Zamin- binasa ni Kaka Ali sa kanyang programang “kapayapaan” November 27, 2006-5:30-6:30 ng umaga-sa himpilang DXZUP-FM 105.5 MHz)to Friday 5:30-6:30 morning]
kaugnay ng pag-basa natin muli sa sulat at pagtalakay sa issue ay may mga natanggap tayong mga sms (text messages):
(number sadya nating inalis) time recived: 06:27:27 21-Jan-2008
“Peace Tama yang sulat ni Kaka Zamin..ang suggestion ko dapat talaga d na gamitin ang salitang Christian at Muslim or Bangsamoro para d lalala ang hidwaan…dapat talagaang gamitin na salita na naraapat ay ang tribu mismo gaya ng magindanaon, Teduray, Illonggo,, Cebuanao and etc…kaya nga ininsist ko matagal na mali ang tripeople of Upi kc ang Muslim at Christian ay di tribe…Teduray lamang ang tribu.”
Sukran Datu FMCJ,
ko kiyaenggay ka sa comments go correction, iyako bo aya awid a akal na da mataratanto ay kausar tano a “batang” (spelling) ka da pen a miyakasurat sa “dictionary” a piyamagayunan, o manga mataw, uman i sinakatawan na pasusurat na aden rekaniyan a ukit.
Pangenggat ako sa tag-peda na membal tano sa rekitano a dictionary, ka go salilid so kasurat tano.
Lagid a Iranun/Iranon na magidzan na langon na mailay ka sa mga inisurat a mga writer, iya pakaidza na enda miyakasugat san sa duwa anan?
Ka iya niyan original a kiyasurat ron na “kirim” (Arabic text).
Lagid o kiyasurat iran sa Tiruray, go iran i-correct na : Teduray, T’duray, enda i correct? da pan mataratanto sampay saguna.
Iya labi a mapiya na maaden so common dictionary.
Balasan ka o Allah ko kiyasembag ka so giay inisurat o pagaringka ko Bangsa Iranon (Iranun).
Posted by kaka at March 15, 2009, 4:36 pmSalam… Brother in Islam…
Regarding about the spelling of IRANON (Iranun), i know that even in the present dictionary theirs is no exacted spelling of it but suddenly according to Hon. Prof. Datu EMCJ (Faculty Regent & Chairman of Pol. Sci. in WMSU) who’s waiting of his doctorate, cognate in History in UP Diliman, he said that the exact spelling is IRANON. SOON this Dictionary will Publish and even the Real History (Genealogy/Tarsila) of our beloved Island Mindanao… He made already a book regarding the “Philippine - Saudi Relations” this book is released soon. I know that most of the writters’ here in the Philippines is Christian and they are making a false history regarding the MORO Muslim In Mindanao but we just wait until such time that this history will be change… kaka alih kindly visit my site even though that im not yet done fixing my site… http://iranontribe.blogspot.com…
Sukran 4 the immediate responce…
Posted by Datu FMCJ at March 15, 2009, 8:48 pmHI, IM GINA GUNSI, TEDURAY DIN aq, im a BSED 4 STUDENT OF SOUTHERN CHRISTIAN COLLEGE.. NGAUN AY MAY TESIS ME, ANG TITLE AY; mga lahi na nakaimpluwensya sa pinagmulan ng tribong teduray…
Posted by gina at June 30, 2009, 2:44 pmhi, all tri people mabuhay, meuyag tom, love and conserve the mindanao heritage……….be proud being a IP’s
Posted by gina at June 30, 2009, 2:49 pmGina,
thanks for the comments & log in.. please feel free to share with Kaka Alih.. for what u want to share and ask.. I am willing to share…
Kaka
Posted by kaka alih at July 1, 2009, 5:36 pmsalam,
if i may add to the discussion of terms and groupings, anybody can correct me. i wont mind.
Historically, at least based on the islands of Mindanao, Their were two blood brothers, Tabunaway and Mamalu, When the Sharif of Johor came (Sharif Muhammad Kabungsuan), he invited the two brothers, who are the Leaders of the Indigenous People at that time to a feast, after that he invited them to Islam.
There are more story regarding this (i can give you the full acct link, upon request) to cut the story short, Tabunaway embraced Islam, while Mamalu remained to the old ways.
Down the line, the descendants of Tabunaway in Mindanao is the Moro of today, while the descendants of Mamalu is the Lumads.
All tarsilas of the Moro (except the brother Tausugs’ whos Tarsila can be traced to Sharif Mashaika) pride themselves to have a bloodline to Sharif Muhammad Kabungsuan.
So, for the sake of terms, can we say, Moro to who chose Islam as his/her belief including the Tausugs, Sama, Badjao, Balangingi etc, and Lumads for all those who retain the Old ways. This is accepted terms nowadays.
Assuming a Moro become a christian then he becomes as one who which he/she marries (cebuano, Illonggo, Ilocano etc) if a Lumad embraced Islam, he becomes a Moro, If any from Luzon & Bisayas becomes a Muslim he becomes a Moro.
would this be better and acceptable?
By reading the MOA-AD, the definition of Bangsamoro includes the Lumads. Then by definition not in MOA-AD but by above, any ppl from Luzon or Bisayas or even a Lumad can become a Moro if he/she embraced Islam.
So the word Bangsamoro is a unifying term also for the Lumads if the term ‘Bangsa’ was added a prefix.
Or we can make a new term like ’sons of Tabunaway’ for all who embraced Islam and ’sons of Mamalu’ to the Lumads of whatever belief they are now. This is w/out religious color.
but this also entails, what if the Lumad becomes a muslim (w/c happens) and vice versa? would we still call him, son of Mamalu? thats why i prefer the already well used, existing terms above, w the slight addition of those who embrace Islam in the Moro term
Its hard to make a new terms and make it accepted by the people, so an old term like moro, lumad, or the community name of the people is easier to use.
salam
Posted by tmj at July 23, 2009, 11:16 pmHello,Fiyo Bagi,Duque Tagay ke Dawet gu, taga Upi pure blooded teduray,i want to be intouch with Gina Gunsi, please email me. jamestagay@yahoo.com
Posted by duqutagay at July 29, 2009, 10:51 amwhat is mapiya mapita sa lakano langan in english
Posted by mardee at August 22, 2009, 1:31 pmMardee
“Mapiya mapita sa lekano langon” in English “good morning to all of you”
(please observed by correction to your question)
Kaka Alih
Posted by Kaka Alih at August 23, 2009, 10:43 amTo TMJ,
Brother, I may alam ba ninyo na sa mga T’duray ay may version sila, sa pagtawag sa mga grupo ng mga tao dito sa Upi, (kaya lang sa mga sandaling ito ay di na gaanong ginagamit, lalo na ng mga “assimilated”) ang tawag nila sa mga Maguindanaon, Iranun, Meranaw (still used by the non-assimilated in which according to them T’duray still in 70% intact with thier culture & tradition) they call us: R’nawon, while the settlers from Luzon & Visayas, Kasila.
Sometimes, I prefer this term rather than the Muslim & Christian, with regards to groupings of people in Upi.
What is my worry is they call the third groups as T’duray, in which we know that other indegeneous group existed, i.e. Lambangian & Manobo.
We have existing organization in Upi, OTLAC, whicn mean: Organization of Teduray and Lambangian Association Conference.
Based on this organization, Lambangian is recognized as existing tribe.
Lambangian is an offspring of T’duray & Manobo, therefore Manobo tribe also existed.
But others, explain that when T’duray is mention, the other groups were included.
Presently, we recognized the term Bangsamoro for the Maguindanaon, Iranun, Meranaw, Tau Sug.
The Hon Mayor Piang, requested all offices and organization to correct the records, to change term Muslim to Bangsamoro.
Hope and pray, other may be corrected, Like the refering to people from Luzon & Visayas, were called as Christian (in which in reality great number of Christian embrace Islam now as thier religion).
And for the term referring to the native inhabitants of Upi T’duray (other wrote Teduray) in which other kin tribe were not included (Lambangian and Manobo).
Sukran.. Kaka
Posted by Kaka Alih at August 23, 2009, 11:16 amYou can weary this lv chance with your jeans and sneakers or apparel it up with a arrange of slacks and a secure downcast top with your loafers. The Louis vuitton bags inside zip incurvature is most the only store you get, but the louis vuitton bag surface is big enough to change with all your requisite louis vuitton .
Posted by lv at July 26, 2010, 10:48 am
Salam brother in ISLAM. .
Posted by Datu FMCJ at March 15, 2009, 12:39 amYour article that u’ve written here in your blog is very informative to the youth/community of the new generation that will give them knowledge regarding of the history, political, traditions, and etc. . . I’ll make some correction regarding with the spelling of (iranun). . The correct spelling is IRANON. .I hope we can share information regarding the Iranon Tribe (indigenous and multi/ethnolinguistic tribe) as you claimed that u are an Iranon. . As an Iranon from the Royal Datus’ of the Iranon Dynasty from Pagadian City, i would like to congratulate u 4 sharing information to the networld regarding of tradition, religion, political and other other important issues at the present. . Anytime by now their will be a new Muslim historian here in the Island of Mindanao from the Iranon tribe who studied his Ph.D in History at UP Diliman, he is also a Chairman in Political Science and Faculty Regent in Western Mindanao State University. .